6. ALTYAPI

6.1. Altyapıların Genel Deprem Performansı

6.1.1. Otoyol Köprü ve Viyadükleri (1)

6.1.1.1. Ana Köprüler (Tek Açıklığı 150m'den Fazla Köprüler)

6.1.1.2. Konvansiyonel Köprüler (Tek Açıklığı 150m'den Az Köprüler)

6.1.2. Otoyollar (Şehiriçi / Şehirlerarası)

6.1.3. Demiryolu Ray Güzergahları

6.1.4. Havayolları

6.1.4.1. Terminal Binaları

6.1.4.2. Uçuş Pistleri ve Uçak Yolları

6.1.5. Tüneller

6.1.6. Limanlar

6.1.7. Elektrik

6.1.7.1. Elektrik Üretim Santralleri

6.1.7.2. Nakil Hatları

6.1.7.3. Nakil Altistasyonları

6.1.7.4. Dağıtım Hatları / Dağıtım Altistasyonları

6.1.8. İçmesuyu

6.1.8.1. Su Kanalları

6.1.8.2. Pompa İstasyonları

6.1.8.3. Baraj ve Göletler

6.1.8.4. Su Arıtma Tesisleri

6.1.8.5. Hazneler ve Su Depoları

6.1.8.6. Ana Boru Hatları

6.1.8.7. Kuyular

6.1.9. Atıksu

6.2. İzmir'deki Mevcut Altyapıların Deprem Performanslarının Değerlendirilmesi

6.2.1. Otoyol Köprü ve Viyadükleri

6.2.1.1. ATC-25 Yöntemi (1)

6.2.1.2. GIS Yöntemi (4)

6.2.1.3. HAZUS Yöntemi (6)

6.2.2. Otoyollar

6.2.3. Demiryolu Köprüleri

6.2.4. Demiryolu Ray Güzergahları

6.2.5. Metro Köprüleri

6.2.6. Metro Tünelleri

6.2.7. Metro Ray Güzergahı

6.2.8. Havaalanları

6.2.9. Limanlar

6.2.10. Haberleşme (Telekomümikasyon) Sistemleri

6.2.11. Elektrik Üretim ve Dağıtım Sistemleri

6.2.12. İçmesuyu

6.2.12.1. Barajlar

6.2.13. Atıksu

6.2.14. Benzin İstasyonları

KAYNAKLAR

EK 6-A

ŞEKİLLERİN LİSTESİ

TABLOLARIN LİSTESİ

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

İzmir Deprem Senaryosu Ana Sayfasına Geri Dön

6. ALTYAPI

6.1 ALTYAPILARIN GENEL DEPREM PERFORMANSLARI

6.1.1 Otoyol Köprü ve Viyadükleri (1)

Depremlerde köprü hasarına neden olan üç husus vardır: Zemin-temel hasarı, Altyapı hasarı, birleşim ve mesnet detayları. Jones (1) tarafından hazırlanan rapora göre:

MSK VII şiddetinde basit mesnetli köprülerde ciddi hasar olma ihtimali %3, tamir edilebilir hasar olma ihtimali %5 olarak ifade edilmiştir. Bu ihtimaller mütemadi kirişli veya döşemeli köprülerde sırasıyla %1, %2, ve betonarme veya çelik kemerli köprülerde sırasıyla %1, %2 olarak verilmiştir.

MSK VIII şiddetinde ise, basit mesnetli köprülerde %10 ihtimalle uç mesnetlerde zemin oturması, %5 ihtimalle ciddi hasar ve %10 ihtimalle tamir edilebilir hasar olarak belirlenmiştir. Aynı şekilde sürekli kirişli veya döşemeli köprülerde bu ihtimalller sırasıyla %5, %2 ve %5, betonarme veya çelik kemerli köprülerde de % 2, %3 ve %6 olarak verilmiştir.

MSK IX şiddetinde ise basit mesnetli köprülerde uç ayaklarda hasar olma itimali %25, sürekli kirişli veya döşemeli köprülerde %12, ve betonarme veya çelik kemerli köprülerde de %6 olarak verilmiştir.

Yukarıdaki hasar sınıflamasında ciddi hasar, bir veya birkaç açıklığın yıkılması, tamir edilebilir hasar ise, köprünün bir kaç gün veya bir hafta içinde geçici olarak takviye edilerek ağır kamyonlar hariç trafiğe açılmasına müsait hasar olarak tarif edilmiştir.

6. Bölümün Başına Dön

İzmir Deprem Senaryosu Ana Sayfasına Geri Dön

6.1.1.1 Ana Köprüler (Tek açıklığı 150’m den fazla)

ATC-25’e göre açıklıkları 150 m’den büyük, asma köprü dahil, bütün çelik köprülerle, kemer veya öngerme kirişli betonarme köprüleri ana köprü olarak sınıflandırır. Ayaklar ve temelleri ile üst yapıda yol döşemesi, kirişler, çelik makaslar ve kablolar bu tür köprülerin ana taşıyıcı elemanlarını oluşturur. Yaklaşım yolları konvansiyonel karayolu köprüleri olabildiği kadar, uç ayaklar da olabilir.Bu tip köprüler iyi mühendislik görmüş yapılar olup, genel olarak deprem hesapları mevcuttur. (1970 ‘e kadar tipik olarak deprem hesabı yoktu): Çoğunlukla hasar zemin ve yaklaşım hasarları ile sınırlı kalır. Mamafih sıvılaşma ve deniz dibi toprak kaymaları köprü temellerinde ve dolayısıyla üst yapıda hatırı sayılır hasarlara neden olabilir.

6. Bölümün Başına Dön

İzmir Deprem Senaryosu Ana Sayfasına Geri Dön

6.1.1.2 Konvansiyonel Köprüler (Tek açıklığı 150 m’den az köprüler)

ATC-25 açıklıkları 150 m’den az, basit mesnetli (bir veya birden fazla açıklıklı) ve Mütamadi/Monolitik köprüleri “Konvansiyonel Köprüler” olarak sınıflandırır. Köprü Geometrisi (düz/verev), sistemi (sabit /hareketli/yüzer) ve yapım malzemesi betonarme, çelik, ahşap, taş, tuğla olabilmektedir. En çok hasar görebilecek bölgeler, mesnetler, uç ayaklar,orta ayaklar, temel pabuçları ve temellerdir. Mesnet oturma boylarının yetersizliği ve basit kirişlerin oluşturduğu derzleri birbirine bağlayacak bağ elemanlarının bulunmayışı nedeniyle, üst yapı kirişlerinin mesnetlerden kayarak yere düşmesi depremlerde sıkca raslanan bir olaydır. Köprünün verevli oluşu, deprem performansını olumsuz yönde etkiler. En çok hasar görebilecek bölgelerden biri de basit mesnetlerdir. Mafsallı mesnetler basit mesnetlere nazaran daha az yerinden oynar az da olsa yatay hareket veya yön değiştirme ihtimalleri vardır. Elastomer mesnetlerde yer değiştirmeler oldukça azdır, fakat çok şiddetli depremlerde onların da yerlerinden yürüyüşe geçtikleri gözlenmiştir. Uç ayakların arkasındaki dolguda oturmalar, yayılmalar olabilir. Bu hasarlar uç ayak temellerini etkiler ve uç ayakta dönme, kayma husule gelir. Uç ayaklardaki hasarlar nedeniyle köprü çökmesi çok az rastlanan bir durumdur. Sıvılaşma nedeniyle orta ayaklar mesnet kaybına uğrar ve basit mesnetli üst yapı kirişleri yere düşerek köprünün yıkılmasına neden olur. Betonarme orta ayaklarda, eksik veya yetersiz etriye, kısa bindirme boyları veya temele ankırajın yetersiz oluşu , orta ayakların yapısal hasarına neden olur. Basit mesnetli kirişlerin birbirine çarpması da bir hasar kaynağıdır. Üst yapıda mesnetlerdeki yer değiştirmelerin dışında yapısal önemli bir hasara rastlanmaz.

6. Bölümün Başına Dön

İzmir Deprem Senaryosu Ana Sayfasına Geri Dön

6.1.2 Otoyollar (Şehiriçi/Şehirlerarası) (1)

Otoyollardaki hasarlar , yol kaplamasıdaki hasar veya yol kenarlarındaki şevlerin veya istinat duvarlarının yıkılmalarından kaynaklanır. Ayrıca otoyollar üzerine köprü veya bina yıkılması da, otoyolun kendisi sağlam kalsa bile dolaylı olarak hasar meydana gelmesine ve otoyolun trafiğe kapanmasına neden olur.

6. Bölümün Başına Dön

İzmir Deprem Senaryosu Ana Sayfasına Geri Dön

6.1.3 Demiryolu Ray Güzergahları (1)

Raylardaki hasar en çok demiryolu güzergahı üzerindeki dolgulardaki oturmalar veya kabarmalardan kaynaklanır. Ayrıca toprak kaymaları nedeniyle raylar yerinden oynar veya yol bloke olur. Alüvyonlu zeminlerde sıvılaşma da ayrı bir hasar kaynağıdır. Sadece yer sarsıntısından dolayı raylarda hasar olması çok uzak bir ihtimaldir.

6. Bölümün Başına Dön

İzmir Deprem Senaryosu Ana Sayfasına Geri Dön

6.1.4 Havayolları (1)

6.1.4.1 Terminal Binaları

Binalarda yapısal (yolcu salonları, kontrol kuleleri, hangarlar, değişik tipte depolar) veya ekipman hasarları oluşabilir. Kısmi yıkılmaya kadar varan orta / ağır yapısal hasarların yanında yapısal olmayan cam kırılması, duvar ve sıva çatlakları gibi hafif hasarlar da oluşabilir. Kontrol kulesinin kendisi yıkılmasa bile ekipmanlarındaki hasar ve elektrik kesintisi uçuş operasyonlarını büyük ölçüde engeller. Genellikle hava alanları düşük kotlu alüvyonlu düzlüklerde inşa edildikleri için, hava alanı sınırları içinde yeralan hem yapılar hem de uçuş pistleri ve uçak park alanları deprem kuvvetlerinden olduğu kadar zemin hasarlarından da etkilenir. Ankırajı kifayetsiz veya hiç ankıre edilmemiş ekipmanlar, yerinden kayar veya devrilir, borular ve bağlı oldukları hazneler hasar görür. Kapı ekipmanları yerinden oynar ve çalışamaz hale gelir. Akaryakıt tankları delinir ve boruları kopar, akaryakıt zayi olur ve/veya yangın ve patlamalara sebep olur. Alana giriş çıkış yollarının kapalı olması havalanının performansını ciddi şekilde engeller. Düşük kot nedeniyle tsunami veya sel nedeniyle su altında kalma ihtimalleri yüksektir.

6.1.4.2 Uçuş Pistleri ve Uçak yolları

Uçuş pistlerindeki hasarlar, doğrudan üstüne inşa edildikleri zeminlerin özellikleri ile yakından ilgilidir. Hava alanları düşük kotlu alüvyonlu veya su kıyılarında zemin hasarına çok müsait bölgelerde yer alabilir. Hidrolik dolgular bilhassa depremden çok hasar görür. Pistler, sıvılaşmadan, sıkılaşma nedeniyle nedeniyle zemin oturmasından, faylanmadan, su basmasından etkilenerek hasar görür. Hasar, kaplamada kabarma, çatlama, veya burkulma ve doğrultu değiştirme şeklinde oluşur.

6. Bölümün Başına Dön

İzmir Deprem Senaryosu Ana Sayfasına Geri Dön

6.1.5 Tüneller (1)

Tünellerde en çok hasara toprak kaymaları ve faylanmalar sebep olur. Yer sarsıntısı tek başına nadiren hasara neden olur. Toprak kayması nedeniyle tüneli çerçevelerindeki hasar tüneli bloke edebilir. Tünellerde deprem hasarının odaklaştığı yerler, kavşaklar, yön veya şekil değişim bölgeleri , yapım malzemesi veya zemin tipi değişim bölgeleridir. İç kaplaması olan tünellerdeki hasar tipik olarak kaplamadaki çatlaklarla sınırlı kalır.

Owen ve Sholl (2)’un tüneller konusundaki yaptıkları kapsamlı çalışmaya göre:

  1. Yerüstü ivmesi 0.4 g nin altında ise, kaya tünellerde çok az hasar gözlenmiştir. 0.19 g’ye kadar içkaplamalı veya kaplamasız hiçbir tünelde hasar olmamıştır. 0.19g ile 0.4 g arasında ise iç kaplamasında çatlamalar ve ufak tefek kaplamadan taş veya tuğla düşmesi olmuştur.
  2. 0.5 g’ye kadar tünel çökmesine rastlanmamıştır. İç kaplamalarda veya tünel çerçevelerinde ciddi hasarın, ancak düşük kaliteli iç kaplama veya kötü zemin şartlarından kaynaklandığı ifade edilmiştir.

Aynı çalışmada yukarıdakilere ilaveten aşağıdaki hususlara yer verilmiştir:

6. Bölümün Başına Dön

İzmir Deprem Senaryosu Ana Sayfasına Geri Dön

6.1.6 Limanlar (1)

Limanları ve liman yapılarını etkileyen en büyük etken, bu yapıların üzerine inşa edildikleri suya doymuş kohezyonsuz zeminlerde, zemin suyu basıncının deprem etkisi ile artmasıdır. Zemin suyu basıncındaki bu artış, sıvılaşma, dalgakıran hasarı veya denizaltı toprak kaymasına neden olur. Trenler raylarından çıkıp devrilebilir. Devrilen krenler, hem kendilerine hem de çevrelerindeki bina veya ekipmanlara hasar verebilirler. Sıvı yakıt tankları delinip yanıcı yakıtın etrafa yayılmasına dolayısıyla yangın çıkmasına neden olabilir. Depo tankerlerinden doklara giden borular kopabilir. Raylardaki ve yollardaki hasarlar nedeniyle liman operasyonları yapılamaz hale gelir.

6. Bölümün Başına Dön

İzmir Deprem Senaryosu Ana Sayfasına Geri Dön

6.1.7 Elektrik (1)

6.1.7.1 Elektrik Üretim Santralleri

Termik Santraller (Sıvı yakıt veya kömürle çalışan)

Bu santrallerde çelik yapılarda diyagonalerde burkulma ve/veya birleşim hasarları yaygın olarak görülür. Türbinler, mesnetleri etrafındaki döşemeye çarpabilir, dolayısıyla jeneratörler hasar görebilir. Buhar kazanları mesnetlendikleri yapıya çarparak hasara uğrayabilir. Soğutma kulelerindeki pervaneler ve dişliler kule cidarına çarparak hasara uğrayabilir. Su ve yakıt tanklarının cidarları burkulabilir veya yırtılabilir, tanklarla bağlantısı olan borular kopabilir. Kömür konveyörleri yerinden oynayabilir, yerine tespit edilmemiş aküler devrilebilir. Ankırajsız transformatörler kayıp devrilebilir, kablolar kopabilir veya seramikler kırılabilir.

Hidroelektrik Santraller

Hidroelektrik santrallerde hasar deprem sarsıntısından ziyade, kaya düşmesi ve toprak kaymasından kaynaklanır. Su alma kulelerine kaya veya toprak girerse türbinler hasar görür. Ankırajsız ekipmanların dışında genelde diğer ekipmanlarda hasar husule gelmez. Yerine tespit edilmemiş aküler devrilebilir. Ankırajsız ekipmanlara bağlı borular kopabilir. Ekipmanlara çarpan boruların izolasyonu hasara uğrar. Kontrol binası, yapısal hasarın dışında yapısal olmayan asma tavan düşmesi gibi hasarlara da uğrayabilir. Altistasyon ekipmanları, bilhassa seramikler oldukça fazla hasara uğrayabilir. Yüksek Voltaj seramiklerinde çok fazla hasar beklenmelidir.

6. Bölümün Başına Dön

İzmir Deprem Senaryosu Ana Sayfasına Geri Dön

6.1.7.2 Nakil Hatları

Çelik kuleler toprak kayması, sıvılaşma, kaya düşmesi nedeniyle hasar görebilir.

Yeraltı kabloları için de aynı şeyi söylemek mümkündür.

6.1.7.3 Nakil Altistasyonları

Alt istasyonlara, genelde 220 kV veya daha yüksek gerilimli giren akım, gerilimi düşürülerek dağıtılır. Kontrol binalarında yapısal veya yapısal olmayan hasarlar meydana gelebilir. Ankirajsiz kontrol ekipmanları kayıp devrilebilir, bu ekipmanlara bağlı borular kopabilir. Açıktaki çelik kuleler genel olarak zemindeki hasarlardan etkilenir. Porselen insülatörlerin, yıldırım paratonerlerinin vb., sarsıntı etkisi ile kırılarak hasar gördüğü sık rastlanan bir olaydır. Ankırajsız veya yeterli ankıraja sahip olmayan büyük tranformatörler yerlerinden kayıp bağlı oldukları bütün bağlantıları hasara uğratabilir. Yaygın olarak görülen ve raylar üzerine monte edilmiş transformatörler eğer ankre edilmemişlerse raylardan çıkıp devrilebilir. Yerden yüksekte monte edilmiş ağır elektriki aksam yerlerinden kayıp devrilebilir veya yere düşebilir.

6. Bölümün Başına Dön

İzmir Deprem Senaryosu Ana Sayfasına Geri Dön

6.1.7.4 Dağıtım Hatları/Dağıtım Altistasyonları

Dağıtım alt istasyonlarına 64 kV veya daha düşük gerilimli akım girer ve daha da düşürülerek kullanıcılara ulaşır. Nakil hatları ve nakil dağıtım istasyonları ile benzer hasarlar oluşur.

6.1.8 İçmesuyu (1)

6.1.8.1 Su Kanalları

Faylanmadan ve sıvılaşma, farklı oturma, toprak kayması gibi zemin hasarlarından en çok kanallar etkilenir. Teçhizatsız kanal kaplamasında hasar daha çok olur. Kaplamadaki çatlaklardan sızan su kanal boyunca yer alan toprak dolguyu aşındırır, dolayısıyla kanalı kullanılamaz hale getirebilir.

6. Bölümün Başına Dön

İzmir Deprem Senaryosu Ana Sayfasına Geri Dön

6.1.8.2 Pompa İstasyonları

Pompa istasyonlarında su alma kuleleri hem zemin hasarlarından hem de depremin atalet kuvvetlerinden etkilenerek hasar görür. Bazı hallerde bu kuleler devrilir ve borulara ve pompalara çamur vs. maddeler girerek pompa dişlilerine çok büyük hasar verebilir. Ağır pompalara bağlanan borular farklı zemin oturmaları nedeniyle koparak hasar görebilir. Ankırajsız elektriki aksam ve kontrol ekipmanları ciddi şekilde hasar görebilir. Pompa şaftlarının yönü değişebilir, ayrıca şaftlarda çatlaklar veya yırtılmalar oluşabilir. Altistasyonlardaki transformatör hasarı nedeniyle elektrik kesintisi olabilir.

6. Bölümün Başına Dön

İzmir Deprem Senaryosu Ana Sayfasına Geri Dön

6.1.8.3 Baraj ve Göletler

Daha önceki deprem gözlemlerine istinaden toprak dolgu barajların deprem performanslarının iyi olduğu söylenebilir. Bunun yanında iyice sıkıştırılmamış ve suya doygun ince taneli kohezyonsuz malzeme ile inşa edilmiş hidrolik dolgu barajlar, tabii kohezyonsuz depozitler üzerine inşa edile barajlar ve yamaç eğimleri fazla olan barajlar için aynı şey söylenemez, bu tür barajlar geçmiş depremlerde çeşitli hasarlara uğramışlardır. Yamaçlarda lokal sıvılaşma, toprak kayması, temel altında faylanma toprak barajlarda oluşabilecek hasar türleridir. Kaya dolgu barajların, krest malzemesindeki bazı hasar dışında deprem performanslarının oldukça iyi olduğu söylenebilir. Kaya dolgu barajlarda oturma beklenebilir. Bilindiği kadarı ile beton barajların deprem performansları da ufak hasarlar dışında çok iyidir. Baraj gövdesinde ve temelde çatlaklar oluşabilir.

Seed ve diğ. (2) toprak dolgu barajların deprem performanslarını aşağıdaki şekilde özetlemiştir:

6. Bölümün Başına Dön

İzmir Deprem Senaryosu Ana Sayfasına Geri Dön

6.1.8.4 Su Arıtma Tesisleri

Arıtma tesisinde yer alan çeşitli tipteki havuzlar, temellerindek farklı oturmalardan ve zemindeki sıvılaşmadan etkilerek hasar görebilir. Havuzları birbirine bağlayan boru ve kanallar hem sarsıntıdan hem de farklı zemin oturmalarından dolayı hasar görür. Bina hasarları tipik yapısal veya yapısal olmayan hasarlar türünde olur. Ankırajsız ekipmanlar kayarak devrilebilir. Kayan veya devrilen ekipmanlara bağlanan borular yırtılıp kopabilir.Alt istasyonlardaki transformatör hasarı elektrik kesintisine neden olabilir.

6. Bölümün Başına Dön

İzmir Deprem Senaryosu Ana Sayfasına Geri Dön

6.1.8.5 Hazneler ve Su Depoları

Yeraltında gömülü betonarme su haznelerinde, çatıyı taşıyan kolon hasarı ve hazne duvarlarında çatlamalar görülebilir. Sıvılaşma nedeniyle boş hazneler yüzeye doğru yüzerek çıkabilir, dolayısıyla hazneye bağlı borular kopabilir. Toprağa oturan çelik haznelerde hazne tabanında cidarda burkulma, kaynaklarda ve bulonlarda kopma, depoya bağlanan borularda yırtılma ve kopma, veya tamamen çökme görülebilir. Toprağa oturan betonarme haznelerde ise yine çatıyı taşıyan kolonlarda hasar, hazne duvarlarında çatlaklar, inşaat derzlerinde kaymalar göze çarpar. Kule tipi su haznelerinde ise hazneyi taşıyan çelik makas elemanlarında burkulma birleşim ayrılması nedeniyle katastrofik hasarlar husule gelebilir. Borulardaki hasarlar nedeniyle su kaybı olur.

6. Bölümün Başına Dön

İzmir Deprem Senaryosu Ana Sayfasına Geri Dön

6.1.8.6 Ana Boru Hatları

Boru hatları da haznelere benzer şekilde, yere gömülü, toprak üstünde veya yerden yükseltilmiş tipte olabilir. Bu boruların davranışı tamamen gömülü oldukları veya mesnetlendikleri zeminin hasarına bağlıdır. Hasar çok nadiren atalet kuvvetlerinden kaynaklanır. Hasar daha ziyade yumuşak zeminde ve zemin cinsinin değiştiği hatlarda yoğunşlaşır. Borular büzülebilir, eğilebilir veya yırtılabilir. Rijit bağlantılı boruların esnek bağlantılı borulara nispetle daha çok hasara uğradığı gözlenmiştir. Hemen hemen bütün yerüstüne kadar uzanan çıkıntılarda, T-birleşimlerde ve dirseklerde hasar görülür.

6. Bölümün Başına Dön

İzmir Deprem Senaryosu Ana Sayfasına Geri Dön

6.1.8.7 Kuyular

Kuyu kaplaması çevresindeki zeminle hareket eder. Bu hareket nedeniyle, pompalar, esnek bağlantısı olmayan su boşaltma boruları hasar görür. Aynı zamanda kuyu şaftı göçebilir veya kayabilir. Kuyular yakınlarındaki atıksu sızıntılarından dolayı kirlenebilir. Altistasyonlardaki transformatör hasarı nedeniyle elektrik kesintisi olabilir.

Eguchi, Philipson, ve Wiggins’in (2), dünyanın çeşitli yerlerinde meydana gelen 25 adet depremde yeraltı borularında meydana gelen hasarlardan edindikleri bilgiler aşağıdaki gibi özetlenebilir:

6. Bölümün Başına Dön

İzmir Deprem Senaryosu Ana Sayfasına Geri Dön

6.1.9 Atıksu (1)

Atıksu sisteminin bileşenleri olan Ana Kollektörlerin, Pompa İstasyonlarının Atıksu Arıtma Tesislerinin hasarları, içme suyu sistemi ile nerdeyse birebir benzerlik arzeder.

6. Bölümün Başına Dön

İzmir Deprem Senaryosu Ana Sayfasına Geri Dön

6.2 İzmir’deki Mevcut Alyapılarının Deprem Performanslarının değerlendirmesi

6.2.1 Otoyol Köprü ve Viyadükleri

6.2.1.1 ATC-25 Yöntemi (1) (Tablo 6.2.1)

Şekil 6.2.1’de verilen Hasargörebilirlik Eğrileri ATC-13(2)’de özellikleri tarif edilen basit mesnetli ve bir veya birden fazla açıklıklı köprülerle, mütemadi veya monolitik köprülerin davranışları göz önüne alınarak geliştirilmiştir. Şekil 6.2.1’de, depreme dayanıklı inşaat tekniklerinin yaygın olarak uygulandığı deprem bölgeleri için I eğrisi, deprem etkilerinin genellikle mühim yapılarda göz önüne alındığı deprem bölgelerinde II eğrisi ve deprem bölgesi olmayan ve en az uygulanan yerler için ise III eğrisi verilmiştir. Burada D = Hasar Oranı (Onarım Maliyeti/Yenileme Maliyeti) olarak tarif edilmiştir. Hasar oranının belli değerlerine tekabül eden Hasar Dereceleri ise aşağıdaki gibi belirlenmiştir:

Hafif Hasar D = 1-10% ; Orta Hasar D = 10-30% ; Ağır Hasar D = 30-60% Tam hasar D = 60-100%

İzmir’de otoyol köprü ve viyadükleri, şehir yerleşim merkezinde yer alan kavşaklarda bulunur ve hepsi birbirine benzer yapısal özellikler taşır. Bu köprülerin ve ana arterlerde yer alan viyadüklerin ekserisi, 1980 yılından sonra inşa edilmiş, prefabrik, öngermeli ve basit mesnetli betonarme köprülerdir. Dolayısıyla bu köprüler ve viyadükler, batı standardlarında mühendislik görmüş, yatay deprem kuvvetlerine göre projelendirilmiş köprüler olarak telakki edilebilir. (3)

Bu durumda I No’lu Eğri ‘nin kullanılması uygundur. Bu eğri yardımıyla MSK VII için D=1; MSK VIII için D= 2% ve MSK IX için D=8% olarak elde edililir. Dolayısıyla bu değerlendirmeye göre bütün köprüler “Hafif Hasar” sınıfına girmektedir. Hafif hasar sınıfı içinde de, köprünün bulunduğu yerdeki deprem şiddeti derecesine göre, Hasar Oranı %1 ile %8 arasında değişmektedir

6. Bölümün Başına Dön

İzmir Deprem Senaryosu Ana Sayfasına Geri Dön

6.2.1.2 GIS Yöntemi (4) (Tablo 6.2.1)

S. Kim (4), otoyol köprülerinin herhangi bir senaryo depremi etkisi ile hasargörebilirliliğini tayin için basit bir yöntem geliştirmiştir. Bu yöntemin geliştirilmesinde , 139 adet deprem raporunda yer alan köprü hasarları esas alınmıştır. gözlenen hasar tipleri 12 adet parametre ile ifade edilmiş ve bu parametreler yardımıyla köprüler için hasargörebilirlilik modeli geliştirilmiştir. Modelin geliştirilmesinde 139 adet rapor bilgisinden sadece 119 adedi kullanılmış, geri kalan 20 adet rapor bilgisi, geliştirilen modeli test edilmiştir. Böylece bu model yardımıyla yaklaşık %80 doğrulukla hasar tahmininin mümkün olduğu görülmüştür.

Yöntem:

Hasar İndeksi Y (Tablo 6.2.2), 12 adet hasar parametresinin (Tablo 6.2.4) fonksiyonu olarak aşağıdaki ifade ile verilmiştir.

Y= Hasar İndeksi = Toplam( Bi * Xi ) + C

Xi = Köprü hasar görebilirlik parametreleri (Bakınız Tablo 6.2.3)

Bi = Sabit

C = Sabit

Hasar İndeksinin belirli değerlerine tekabül eden Hasar Dereceleri Tablo 6.2.2’de, ve bu Hasar Derecelerinin açıklamaları da Tablo 6.2.3’de verilmiştir.

Tablo 6.2.4’te verilen hasar parametrelerine yakından bir göz atacak olursak, bazı hasar parametrelerinin hasar üzerinde diğerlerine nazaran daha fazla etkili oldukları ortaya çıkar, şöyle ki:

X1 Maksimum Yer İvmesinin etkisi 31.4%

X11 Sıvılaşma’nın etkisi 20.5%

X2 Yapım Yılı ( Yönetmelik) 10.4%

X12 Mesnet Oturma Boyu 8.7%

Yukarıda görüldüğü gibi bu dört parametrenin hasar derecesi üzerindeki etkisi bütün parametrelerin toplam etkisinin ¾’ünü teşkil etmektedir. Bilhassa sıvılaşma ve Maksimum Yer İvmesinin etkilerinin toplamı, toplam etkinin yarısına eşit olmaktadır.

6. Bölümün Başına Dön

İzmir Deprem Senaryosu Ana Sayfasına Geri Dön

6.2.1.3 HAZUS Yöntemi (6)

Bu yöntemin ana hatları ve detayları projenin İkinci Ara Raporunda kapsamlı olarak açıklanmıştı (5). İzmir’de çalışma kapsamımız sınırları içinde yer alan karayolu köprü ve viyadüklerinin tamamı “Basit mesnetli, tek veya daha fazla açıklıklı ve üst yapısı öngermeli kirişlerden oluşan betonarme köprüler olup, hemen hemen tamamı 1980 yılından sonra inşa edilmişlerdir. Dolayısıyla HAZUS’da (6) “Deprem Hesabı olan Basit Mesnetli Otoyol Köprüleri için geliştirilen Hasargörebilirlik eğrilerinin kullanılması yeterli olacaktır. (Şekil 6.2.2)

MYİ’si ortalama olarak 0.40 g kabul edilirse, bütün köprülerde %10 itimalle ds5

(Tam Hasar); %50 ihtimalle ds4 (Yaygın Hasar) veya daha büyük hasar; % 65 ihtimalle ds5 (Orta Hasar) veya daha büyük hasar ve % 90 ihtimalle ds2 (Az Hasar) veya daha büyük hasar oluşacağı söylenebilir.

Sonuç:

İzmir’de, ana arterler üzerinde yer alan otoyol köprülerinin, kavşakların ve viyadüklerin %80’ni senaryo depreminden elde edilen yer bağımlı deprem tehlikesi haritalarına göre, VIII ve IX Şiddet bölgelerinde yer almakta,dolayısıyla ATC-25 ölçeğine göre, sırasıyla hasar oranları %2 ve %8 olmaktadır. GIS yöntemine göre D300 otoyolu üzerinde yeralan İstihkam 1-2 , İkiztepe BS2.1-2, Osman Kibar, Sanayi II ve Doğanlar Köprüleri Ağır Hasar olarak değerlendirilmişlerdir. Aynı otoyol üzerinde yer alan Şehitlik, Garaj ve Egemak Köprüleri ile Liman Viyadüğü , ATC 25 yöntemine göre hasar oranları %8 üst Sınır değerini almaktadır. Ayrıca İstihkam, Şehitlik, Eşref Bitlis, İkiztepe, Bozyaka ve Kızılçulu Viyadükleri ile D300 yolu (Şekil 6.2.3a; Şekil 6.2.3b) faylanma ve sıvılaşma nedeniyle hasar görebilir. Bu değerlendirmelerin ışığında D300 otoylunun senaryo depreminden oldukça fazla etkileceği, hatta İzmir –Çeşme hattının kullanılamaz hale geleceği söylenebilir. D550 otoyol güzergahında yer alan köprüler , GIS yöntemine göre genellikle Orta ve Az Hasar sınıfına girmekte olup, ATC 25 Yöntemine göre hasar oranları %8 üst sınır değerini almaktadır. Ayrıca bu güzergah üzerinde yer alan Naldöken ve Zafer Payzın Viyadükleri ile Turan ve Egemak Köprüleri yüksek sıvılaşma ihtimali olan bölgelerde yer almakta olup, sıvılaşma etkisi ile hasar görüp kullanılamaz hale gelebilir. (Şekil 5.7.2)

6. Bölümün Başına Dön

İzmir Deprem Senaryosu Ana Sayfasına Geri Dön

6.2.2 Otoyollar

ATC 25’e (1) göre otoyolların depremden Hasar görme oranları MSK VI için %0,MSK VIII için %1 ve MSK IX için ise %4 olarak verilmiştir. Bu Hasar oranlarının hepsi de Hafif Hasar üst limitinin çok altındadır. Dolayısıyla faylanma ve sıvılaşma dışında otoyolların depremden doğrudan etkilenmeleri çok az olacaktır. Faylanma nedeniyle D300 otoyolunun İzmir Körfezinin güneyinde kalan kısmı tamamen kapanabilir. Ayrıca sıvılaşma nedeniyle D550 otolunun Karşıyaka’da kalan bölümü ile kısmen güneydeki kesimleri hasar görebilir (Şekil 5.7.2).

6. Bölümün Başına Dön

İzmir Deprem Senaryosu Ana Sayfasına Geri Dön

6.2.3 Demiryolu Köprüleri (Tablo 6.2.5)

GIS Yöntemini, bu demiryolu köprülerine uyguladığımızda Basmane tren istasyonu civarındaki Yeşildere 1 ve Yeşildere 2 köprülerinden kuzeye doğru Çiğli Deresi köprüsüne kadar olan köprülerin hemen hemen tamamı Ağır Hasarlı olarak ortaya çıkmaktadır. GIS Yöntemi otoyol köprü hasarlarından ampirik olarak elde edildiğinden, demiryolu köprülerine uygunluğu tartışma götürür. Bu durumda ATC 25(1) Yöntemine göre değerlendirme daha gerçekçi olacaktır.

ATC 25 yöntemine göre bütün demiryolu köprüleri hafif hasar sınıfına girmekte ve Vasıta Altgeçit, Yeşildere1,Yeşildere2, Melezçayı1, Melezçayı2 ve Manda Çayı Köprülerinde ve en yüksek hasar oranı D=%5 , geri kalanlarda ise hasar oranı D= %1 ve %0 olmaktadır. (Şekil 6.2.4a; Şekil 6.2.4b).

Ancak Yeşildere Köprüsünden başlayarak körfezi dolaştıktan sonra Çiğli Deresi Köprüsüne kadar uzanan güzergah üzerindeki köprülerin çoğunluğu yüksek sıvılaşma ihtimali olan bölgelerde yer aldığından, sıvılaşma nedeniyle köprü ayaklarında çökme veya dönme olabilir. ( Şekil 5.7.2)

Ayrıca eğer HAZUS’a (6) göre de değerlendirme yapılırsa (Şekil 6.2.5) ds2 (az/hafif) veya daha fazla hasar olma ihtimali %90, bunda da sadece ds2 (az/hafif) hasar olma ihtimali ise %60 olmaktadır.

Sonuç:

ATC 25 ve HAZUS yöntemlerine itibar edilirse, demiryolu köprülerinin oldukca az hasar göreceği ve kısa zamanda tamir edilerek kullanıma açılabileceği söylenebilir. Ancak Yüksek sıvılaşma bölgesinde yer alan köprü mesnetlerinde sıvılaşma nedeniyle oluşabilecek deformasyonlar nedeniyle bu bölgede yer alan köprüler ulaşıma kapanabilir.(Şekil 5.7.2)

6. Bölümün Başına Dön

İzmir Deprem Senaryosu Ana Sayfasına Geri Dön

6.2.4 Demiryolu Ray Güzergahları

İzmir metropolitan alanı bölgesel olarak körfezin kuzeyinden güneyine uzanan demiryolu hatlarını kullanır (Şekil 6.2.4a). Faylanma etkisi ile vagonlar ve raylar Buca çevresinde hasar görebilir. Vasıta Altgeçit Köprüsünden Mandaçayı köprüsüne kadar uzanan ray güzergahı MSK IX şiddet bölgesinde yer almakta olup ATC 25’e göre Hasar oranı D= % 5 dir. Dolayısıyla bu bölgede raylarda çok hafirf hafif ve kısa zamanda tamir edilebilir hasar husule gelebilir (Şekil 6.2.4b). Güzergahın metropolitan alanı içinde kalan geri kalan kısmındaki raylarda ise ATC 25’e göre (Şekil 6.2.6) Hasar oranı D = %1 ‘e düşmekte, dolayısıyla hasar ihtimali de o derecede azalmaktadır (Şekil 6.2.4b). Ancak Yeşildere Köprüsünden başlayarak körfezi dolaştıktan sonra Çiğli Deresi Köprüsüne kadar uzanan güzergah üzerindeki raylar yüksek sıvılaşma ihtimali olan bölgelerde yer aldığından, sıvılaşma nedeniyle hasar görebilir ve ulaşıma kapanabilir.

6. Bölümün Başına Dön

İzmir Deprem Senaryosu Ana Sayfasına Geri Dön

6.2.5 Metro Köprüleri (Tablo 6.2.6)

Şekil 6.2.7’de gösterildiği gibi, İzmir metro ulaşım sisteminin ilk etabı, güneyde Üçyol ile kuzeydoğuda Bornova’yı birbirine bağlar. 4.4 km tünel, 2.3 km viyadük ve 4.8 km yüzey raylarından oluşur. İnşası halen devam etmektedir. Metro köprüleri yapısal olarak otoyol köprüleri ile benzerlik arzettiğinden GIS Yönteminin (4) sonuçlarından yararlanmak mümkündür. GIS sonuçlarına göre metro köprülerinin hepsi de Hasarsız veya Hafif Hasarlı olarak değerlendirilmektedir. Bu köprülerin tamamı MSK şiddetinin IX olduğu bölgede yer almasına rağmen ATC 25(1) yöntemine göre Hasar Oranı olarak %5 değeri geçerli olmaktadır. Bütün bu değerlendirmeler Metro köprülerinin oldukca güvenli olduğuna işaret etmektedir. Ayrıca HAZUS (6) değerlendirmesi de (Şekil 6.2.8) ds2 (az/hafif) veya daha fazla hasar olma ihtimali olarak %70, sadece ds2 (az/hafif) hasar olma ihtimali olarak ise %47 değerini öngörmektedir.

Sonuç:

Metro köprülerinin olası bir senaryo depremi altında oldukca güvenli olduğu ve depremi hasarsız, en fazla çok hafif hasarla atlatabilecekleri söylenebilir. Ancak, Hilal ve Stadyum viyadüklerinde faylanma ve sıvılaşmadan dolayı hasar meydana gelebilir (Şekil 5.7.2).

6. Bölümün Başına Dön

İzmir Deprem Senaryosu Ana Sayfasına Geri Dön

6.2.6 Metro Tünelleri

Metro güzergahında aşağıdaki tiplerde tüneller yer almaktadır: (7)

  1. Delme/Oyma
  1. Derin Tüneller (NATM Tünel): Yeni Avusturya Tünel Yöntemi ile projelendirilen ve inşaatı yapılan tünel, Üçyol ve Konak İstasyonları
  2. arasında yer almaktadır. Yaklaşık 1.5 km uzunluktadır.

  3. İkiz Tünel ( EPBM Tünel): Konak-Çankaya –Basmane İstasyonları

    Arasındaki yaklaşık 1400 metrelik kısımda kazı çapı 6.5m ve iç çapı 5.7 m olan iki tüpten oluşan bir tünel bulunmaktadır.

  1. Aç/Kapa Tüneller: Yeraltı istasyon yapıları aç-kapa yöntemiyle inşa edilmiştir. Kazı yanlarında, yerine göre 60,80 ve 100 cm kalınlığında bentonit çamuru ile stabilize edilmiş diyafram duvarlar kullanılmıştır. Kazı tamamlandıktan sonra yapılan iç çerçeve ve yapı üzeri prefabrik kirişler ve yerinde döküm döşeme ile kapatılmıştır.

ATC-25 (1) her tip tünel için Şekil 6.2.9’daki Hasargörebilirlik eğrilerini vermektedir. Metro güzergahında yer alan tünellerin hepsi de MSK IX şiddet sınırları içinde yer almakta olup, bu şiddete tekabül eden hasar oranı D=0.5% gibi çok düşük bir değer olmaktadır.

HAZUS’a (6) göre tüneller değerlendirilecek olursa: Metro güzergahında yer alan tünellerin hepsi MYİ=0.40 g de yer almaktadır.Delme/Oyma tüneller için Şekil 6.2.10’da yer alan eğri kullanılırsa, MYİ = 0.40 için %10 ihtimalle ds3 (Orta derecede) hasar, %25 ihtimalle ise ds2 (Az-Hafif ) veya daha fazla hasar oluşabilecektir. Aç/Kapa tüneller için Şekil 6.2.11’deki eğriler verilmiştir.

MYİ= 0.40 g için, ds3 hasar olma ihtimali %20, ds2 veya daha fazla hasar olma ihtimali ise %35 olmaktadır.

Sonuç:

Görüldüğü gibi tüneller yer ivmesinden çok az etkilenmektedir. Ancak toprak kaymaları, faylanmalar ve sıvılaşma deprem hasarı açısından tüneller için daha etkili olmaktadır. Aç-kapa istasyonların duvar, çatı ve kolonlarında hafif hasar beklenmelidir.

6. Bölümün Başına Dön

İzmir Deprem Senaryosu Ana Sayfasına Geri Dön

6.2.7 Metro Ray Güzergahı

Metro ray güzergahının hemen hemen tamamı MSK IX Şiddet bölgesinde yer aldığından ATC 25’e göre (Şekil 6.2.6) Hasar Oranı D=%5 (Şekil 6.2.7)’dir. Buna göre bu raylar da kısa zamanda tamir edilebilecek hafif hasar olması beklenebilir.

Hilal Viyadüklerinden kuzeye doğru yer alan güzergahta sıvılaşma nedeniyle raylarda hasar görülebilir.

6. Bölümün Başına Dön

İzmir Deprem Senaryosu Ana Sayfasına Geri Dön

6.2.8 Havalanları

İzmir’de tek sivil havalanı, İzmirin güneyinde yer alan Adnan Menderes havalanıdır.(Şekil 6.2.3a, 6.2.3b; Şekil 6.2.4a, 6.2.4b) Kuzey’de yer alan Çiğli havalanı ise bir askeri havaalanıdır. Havalanalarında deprem hasarları çeşitli şekillerde olabilir. Terminal binaları, hangarlar, depolar, kontrol kuleleri yapısal hasar görebilirler. Ayrıca bu yapılardaki mekanik, elektrik ve elektronik aksam hasar görebilir. Uçuş pisti ve uçak park alanları, daha çok sıvılaşma ve zemindeki oturmalardan etkilenir.

1989 Loma Prieta ve 1994 Northridge (A.B.D.) depremlerinde, hava alanlarında en etkili hasarın uçuş pistlerindeki hasar olduğu, eğer uçuş pistlerinde hasar yoksa, terminal binası, kontrol kulesi vs. yapılardaki yapısal veya yapısal olmayan hasarlara rağmen, acil durumlarda hava alanının işlevini devam ettirebileceği anlaşılmıştır.

Çiğli Askeri hava alanı yüksek sıvılaşma bölgesinde yer aldığından sıvılaşamadan fazlaca etkileneceği söylenebilir. Adnan Menderes hava alanında ise sıvılaşma etkisi görülmemektedir.(Şekil 5.7.2)

6. Bölümün Başına Dön

İzmir Deprem Senaryosu Ana Sayfasına Geri Dön

6.2.9 Limanlar

Alsancak Limanı, İzmir körfezinin en büyük limanıdır. Senaryo fayından 6 km. Kuzeydedir. Bundan başka Karşıyaka , Alsancak ve Konak’ta daha küçük üç adet liman mevcuttur (Şekil 6.2.3a, 6.2.3b; Şekil 6.2.4a, 6.2.4b). Bütün bu limanlar MSK =IX şiddet bölgesinde yer aldığından, liman, iskele ve dalgakıranlarda zemin sıvılaşması, zemin oturması ve yayılması nedeniyle çeşitli derecede hasar göreceği söylenebilir.

6.2.10 Haberleşme (Telekominikasyon) Sistemleri

İzmir Telekom’dan alınan bilgilere göre, senaryo alanı dahilinde 60 adet Merkez postanesi ve 16 adet kule yer almaktadır (Şekil 6.2.12). Merkez Postanelerinin ekserisi MSK = VII ve IX şiddet bölgelerinde, tek kat ile üç kat arasında değişen betonarme binalardır. Binaların deprem yönetmeliğine göre yapıldığı ve az hasar göreceği farzedilse bile, içlerindeki ankırajsız ekipmanın devrilmesi nedeniyle sistem kullanılamaz hale gelebilir ve depremden sonra telefon kesintisi kaçınılmazdır.

6. Bölümün Başına Dön

İzmir Deprem Senaryosu Ana Sayfasına Geri Dön

6.2.11 Elektrik Üretim ve Dağıtım Sistemleri

Geçmiş depremlerde Enerji Üretim sistem elemanlarının orta şiddetteki depremlerdeki performansları genel olarak iyi olmuştur. Bunun yanında şiddetli depremlerde uzun süre elektrik kesintileri olmuştur. Bu yüzden, elektriğe bağımlı bu gibi sistemler uzun süre elektrik kesintisine göre önceden önlemlerini almalı ve planlarını ona göre yapmalıdırlar. Elektrik Üretim ve dağıtım sistemindeki en hasar görebilecek bileşenler alt istasyonlar ve bu alt istasyonlarda yer alan devre kesiciler, emniyet şalterleri, transformatörler, porselen insülatörler ve kontrol ekipmanlarıdır. Hasar genellikle ankırajsız veya usulune göre ankıre edilmemiş elektrik ekipmanlarında yoğunlaşır. Porselen insülatörlerin kırılması veya devrilmesi de oldukça yaygındır. 1992 Erzincan Depreminde, şehire elektrik veren ana dağıtım merkezinde hasar olmamasına rağmen, ikincil transformatörlerin yere düşerek hasar görmesi nedeniyle sistem işlemez hale gelmiştir. Ayrıca aynı depremde 32 km’lik yeraltı kablosunun 1.8 km’si ve 50 km’lik yer üstü kablonun da 4 km’sinin de tamiri gerekmiştir. Kaliforniya’da önlem takviye görmemiş alt istasyonlar için (1) MSK=VII şiddet için %16, MSK=VIII şiddet için % 26 , MSK=IX şiddet için %42 ve MSK=X şiddet için ise %70 hasar oranları verilmektedir. Dağıtım şebekesi için ATC-25’te(1) verilen hasar oranları ise MSK = VII,VIII, IX ve X şiddetlerine tekabül etmek üzere sırasıyla %8, 13, 25 ve 52’dir.

İzmir’deki alt istasyonlar 154 kV ve 380 kV’luk alt istasyonlardır. Bu voltajlar daha sonra şehir içindeki transformatörlerle 34.5 kV, 15 kV ve 10.5 kV’a düşürülür. Envanter verilerine göre 19 dağıtım alt istasyonu ve 29 yeraltı/yer üstü nakil hattı mevcuttur. (Şekil 6.2.13a). Dağıtım Alt istasyonlarının ve nakil hatlarının ekserisi MSK= VIII ve IX Şiddet bölgesinde yer almaktadır. İzmir fayı üzerinde yer alan altistasyonlar ve elektrik direkleri faylanmanın etkisi ile yapısal hasara uğrayabilir (Şekil 6.2.13b). Transformatörler hasar görebilir, bu da uzun süreli elektrik kesintilerine sebep olabilir. Ayrıca yüksek sıvılaşma bölgelerinde yer alan trafo merkezlerinde ,elektrik direklerinde ve dağıtım şebekesinde sıvılaşma etkisi ile çeşitli hasarlar meydana gelebilir ( Şekil 5.7.2).

Elekrik üretim ve dağıtım sistemindeki herhangi bir hasar, elektriğe bağımlı haberleşme, içmesuyu, atıksu arıtma tesisleri gibi sistemleri doğrudan doğruya etkiler.

6. Bölümün Başına Dön

İzmir Deprem Senaryosu Ana Sayfasına Geri Dön

6.2.12 İçmesuyu

İçmesuyu, deprem esnasında deprem sonrası yangınları söndürmek, su ihtiyacını gidermek ve temizlik için hayati ehemmiyete taşır. Yakın depremlerde edinilen tecrübeler, içmesuyu sistemlerinin yer sarsıntısından, sıvılaşmadan,toprak kaymasından ve faylanmadan dolayı ağır hasar görme ihtimalinin çok fazla olduğunu göstermiştir.

1992 Erzincan Depreminde 272 km’lik dağıtım şebekesine ait borularda, 270 boru kırığı olmuş ve şehire bir haftaya yakın su verilememiştir.

Kaliforniya için ATC-25’te (1) ana boru hasarları için verilen değerler, MSK= VII şiddeti için 0.5 Kırık/Km, MSK= VIII şiddeti için 1 Kırık/Km, IX şiddeti için 4 Kırık/Km, ve MSK= X Şiddeti için ise 12 Kırık/km’dir. Atıksu kollektörleri için yukarıda verilen bu değerlerin iki katı öngörülmüştür.

Envanter çalışmamıza göre, İzmir’de iki kuyu, 65 pompa istasyonu ve su deposu mevcuttur. İzmir’in suyu Tahtalı, Balçova ve Güzelhisar Barajları ile Sarnıç, Haklakapınar, Çavuşköy, Menemen, Göksu, Sarıkız, Karasülük ve Çamaltı kuyularından temin edilir.Yeraltı ve yüzey suları borular,ve su kanalları vasıtasıyla depolara ve pompa istasyonlarına taşınır. Şekil 6.2.14’te içmesuyu depoları ve pompa istasyonları gösterilmiştir. Görüldüğü gibi içme suyu sistemine ait bu yapılar, deprem şiddetinin en yüksek olduğu bölgelerde yer almaktadır. Su depolarına ait borularda kırıma, birleşimde ayrılma ve burkulma hasarları beklenmelidir. Bütün Kuyular ve Pompa İstasyonları elektrikle işlediğinden, deprem sonrası elektrik kesintisinden doğrudan etkilenir ve iş göremez hale gelir. Dolayısıyla buralarda acil durumlarda kullanılmak üzere portatif jeneratörler bulundurulmalıdır.

ATC25’e (1) göre değerlendirilen içmesuyu dağıtım şebekesi hasarları Şekil 6.2.15’te verilmiştir. Ayrıca körfezin güneyinden başlayarak , körfezi dolaştıktan sonra Çiğli’ye doğru uzanan kesimde yer alan ana boru hatları yüksek ve orta derecede sıvılaşma etkisine maruzdur.Dolayısıyla bu bölgelerde ana boru hatlarında sıvılaşma hasarları beklenmelidir.(Şekil 5.7.2)

6. Bölümün Başına Dön

İzmir Deprem Senaryosu Ana Sayfasına Geri Dön

6.2.12.1 Barajlar

Toprak dolgu barajlar veya rezevuarlar mühendislik yapıları olmaları ve deprem hesabını içermeleri nedeniyle, geçmiş depremlerde oldukça iyi performans göstermişlerdir.1994 Northridge depreminde, episantıra 50 km dahilinde yer alan 120 barajda gözlenen en mühim hasar krestte oturmave çatlamalar olmuştur. Alaşehir 1969 depreminde episantıra 20 km uzaklıktaki Demirköprü Barajında ufak tefek oturmaların haricinde başka bir hasar oluşmamıştır.

İzmir ve civarında yer alan barajlar şunlardır (Şekil 6.2.14).

Tahtalı Barajı ( Kaya Dolgu, 304 hm3, içme suyu ve sel kontolü)

Balçova Barajı ( Kaya Dolgu, 7.9 hm3, içme suyu)

Bostanlı Barajı ( Kaya Dolgu, 1.9 hm3, içme suyu ve sel kontolü)

Alionbaşı Barajı ( Kaya Dolgu, 2.44 hm3, içme suyu ve sel kontolü)

Bütün bu barajların, senaryo depreminde çok hafif zararsız hasar görebileceği, yıkılmayıp fonksiyonlarını devam ettireceklerini söylenebilir.

6. Bölümün Başına Dön

İzmir Deprem Senaryosu Ana Sayfasına Geri Dön

6.2.13 Atıksu

Atıksu sisteminde, faylanma ve sıvılma potansiyeli olan bölgelerdeki yeraltı boruları depremden en çok etkilenir. Şekil 6.2.16’da İzmir’in atıksu sistemi gösterilmiştir. Envanter çalışmasına göre, İzmir’de iki adet Atıksu Arıtma Tesisi, sekiz Pompa İstasyonu,bir Ana Kollektör, ve körfezin değişik kesimlerine yayılmış çok sayıda Tali Kollektör mevcuttur.Senaryo depremi etkisi ile ve elektrik kesintisinden dolayı sistemin hasar göreceği beklenmelidir. Ana kollektörün büyük bir kısmı MSK= IX şiddet bölgesinde yer aldığından, ATC –25’e göre bu kollektörde Km başına 24 kırık beklenmelidir. Geri kalan kollektörler ise MSK=VII ve IX şiddet bölgesinde olup, bunlarda da yer sarsıntısından ve faylanmadan dolayı kırıklar beklenmelidir (Şekil 6.2.17). Her iki arıtma tesisinin de depremden deprem hareketi ve sıvılaşma nedeniyle etkilenebileceği ve hasar görebileceği söylenebilir. Ayrıca körfezin güneyinden başlayarak , körfezi dolaştıktan sonra Çiğli’ye doğru uzanan kesimde yer alan ana ana toplayıcılar yüksek ve orta derecede sıvılaşma etkisine maruzdur.Dolayısıyla bu bölgelerde ana toplayıcılarda sıvılaşma hasarları beklenmelidir.(Şekil.5.7.2)

6. Bölümün Başına Dön

İzmir Deprem Senaryosu Ana Sayfasına Geri Dön

6.2.14 Benzin İstasyonları

Şekil 6.2.18’de benzin istasyonlarının yerleri yol güzergahları üzerinde işaretlenmiştir. Benzin İstasyonları genellikle tek katlı servis binaları, pompalar ve üstü koruyucu çelik sundurma ve yere gömülü benzin depolarından oluşur.

Depremde bütün elektrik kesintisinden dolayı pompalar işgöremez hale gelebilir. Servis binasindaki veya sundurmalarda hasar benzin dağıtımını engellemez. Benzin istasyonlarının üzerinde bulunduğu yolların deprem hasarı nedeniyle ulaşıma kapalı olması, o istasyonların kullanım dışı kalmasına neden olabilir.

6. Bölümün Başına Dön

İzmir Deprem Senaryosu Ana Sayfasına Geri Dön

 

KAYNAKLAR

1. ATC-25 SEISMIC VULNERABILITY AND IMPACT OF DISRUPTION OF LIFELINES IN THE CONTERMINOUS UNITED STATES, Funded by FEMA,1991

2. ATC-13 EARTHQUAKE DAMAGE EVALUATION DATA FOR CALIFORNIA / ATC APPLIED TECHNOLOGY COUNCIL, Funded by FEMA 1982, s 149

3. Development of an Urban Earthquake Scenario for İzmir, Gülüm Birgören, Master o Science in Thesis,Submitted to the Earthquake Engineering Department of Boğaziçi University, Kandilli Observatory and Earthquake Research Institute, July 1999

4. Earthquake Loss Estimation Methodology, HAZUS, Technical Manual, Vol II, Prepared by National Intitute of Building Sciences for Federal Emergency Management Agency, 1997.

5. İzmir Büyükşehir Deprem Master-Planı, Boğaziçi Üniversitesi, İstanbul, Şubat 1999, İkinci Ara rapor

6. Kim,Seong,H.Gaus Michael,P.Lee , George C., and Chang K.C.” A GIS-Based Regional Risk Approach for Brigdes Subjected to Earthquakes”, Computing in Civil Engineering and Geographic Information Systems Symposium: Proceedings of Eigth Conference held in conjunction with A/E/C Systems 292,Dallas , Texas, June 7-9,1992 , Berry J.Goodno and Jeff R. Wright eds.,NewYork,ASCE,1992, s 460-467

7. Yapı Merkezi, Summary Report on İzmir Subway System ,1998

6. Bölümün Başına Dön

İzmir Deprem Senaryosu Ana Sayfasına Geri Dön

 

ŞEKİLLERİN LİSTESİ

Şekil 6.2.1 Konvansiyonel otoyol köprülerinin deprem şiddetine göre hasar oranları.

Şekil 6.2.2 Deprem hesabı olan basit mesnetli karayolu köprüleri için hasar görebilirlik eğrileri.

Şekil 6.2.3a Otoyollar, tali yollar ve otoyol köprüleri.

Şekil 6.2.3b Otoyollar, tali yollar ve otoyol köprüleri hasarları.

Şekil 6.2.4a Demiryolları ve demiryolu köprüleri.

Şekil 6.2.4b Demiryolu hasarları.

Şekil 6.2.5 Konvansiyonel basit mesnetli karayolu köprüleri için hasar görebilirlik eğrileri.

Şekil 6.2.6 Demiryollarının deprem şiddetine göre hasar oranları.

Şekil 6.2.7 Metro hasarları.

Şekil 6.2.8 Deprem hesabı olan demiryolu köprüleri için hasar görebilirlik eğrileri.

Şekil 6.2.9 Otoyol tünellerinin deprem şiddetine göre hasar oranları.

Şekil.6.2.10 Delme/oyma tüneller için hasar görebilirlik eğrileri.

Şekil.6.2.11 Aç/kapa tüneller için hasar görebilirlik eğrileri.

Şekil.6.2.12 Telefon santralleri.

Şekil.6.2.13a Elektrik üretim ve dağıtım sistemi.

Şekil 6.2.13b Elektrik üretim ve dağıtım sistemi hasarları.

Şekil.6.2.14 İçme suyu dağıtım şebekesi, pompa istasyonları, su depoları kuyular.

Şekil.6.2.15 İçme suyu dağıtım şebekesi hasarları.

Şekil.6.2.16 Atık su şebekesi, pompa istasyonları, arıtma tesisleri.

Şekil.6.2.17 Atık su şebekesi hasarları.

Şekil.6.2.18 Benzin istasyonları.

6. Bölümün Başına Dön

İzmir Deprem Senaryosu Ana Sayfasına Geri Dön

 

TABLOLARIN LİSTESİ

Tablo 6.2.1 Otoyol köprü ve viadükleri.

Tablo 6.2.2 Hasar İndeksi.

Tablo 6.2.3 Hasar İndeksi açıklamaları.

Tablo 6.2.4 Hasar Görebilirlik Parametreleri.

Tablo 6.2.5 Demiryolu köprüleri.

Tablo 6.2.6 Metro köprüleri.

6. Bölümün Başına Dön

İzmir Deprem Senaryosu Ana Sayfasına Geri Dön